Lawaai op kantoor is niet alleen een kwestie van comfort. In een rumoerige open space daalt de concentratie, stijgt het stressniveau en kan de productiviteit van medewerkers die taken uitvoeren waarvoor focus nodig is, met tientallen procenten dalen. De Poolse wetgeving gaat in dezelfde richting. De norm PN-N-01307:1994 legt de maximaal toegestane geluidsniveaus in kantoorruimtes vast, en in kantoren voor conceptueel werk mag het niveau niet boven 55 dB uitkomen. Hieronder hebben we manieren verzameld om het geluidsniveau echt te verlagen, in plaats van het probleem alleen te maskeren.

Wat de normen zeggen

De Poolse norm PN-N-01307:1994 bepaalt de equivalente A-gewogen geluidsniveaus voor verschillende soorten werkplekken. In de ontwerppraktijk hoort een kantoor binnen de onderstaande waarden te blijven.

Type werkplek Toegestaan geluidsniveau LAeq
Conceptueel, administratief en kantoorwerk 55 dB
Klantenservice, secretariaten, recepties 65 dB
Ruimtes met IT-apparatuur 65 dB
Vergaderzalen (aanbevolen voor spraakverstaanbaarheid) achtergrondgeluid onder 40 dB

Een tweede parameter die goed is om te kennen, is de nagalmtijd RT60. In kantoorruimtes liggen de aanbevolen waarden op 0,4-0,6 s, in vergaderzalen onder 0,5 s en in ruimtes zoals een phone booth onder 0,3 s. Hoe lager de RT60, hoe verstaanbaarder de spraak en hoe minder afleiding voor wie ernaast zit.

Waar kantoorlawaai vandaan komt

Het grootste deel van het achtergrondgeluid op kantoor maken we zelf. Kleine bronnen tellen bij elkaar op, en daar komt nog geluid bij dat van buitenaf binnendringt.

Bron Typisch niveau
Luid gesprek op 1 m afstand 60-70 dB
Telefoongesprek op ontspannen toon 55-65 dB
Getik op een mechanisch toetsenbord 50-60 dB
Printer, kopieerapparaat tijdens gebruik 55-70 dB
Beltoon van een mobiele telefoon 60-80 dB
Airconditioning, mechanische ventilatie 35-50 dB
Straatgeluid (open raam, doorgaande weg) 55-75 dB

In een typische open space blijft het achtergrondgeluid rond 60-65 dB hangen, dus al boven de grens voor conceptueel werk. Panelen aan de wanden alleen lossen dat niet op zonder veranderingen in de indeling van de ruimte.

Kantoorakoestiek in meerdere lagen

Effectieve geluidsreductie op kantoor draait niet om één akoestisch element, maar om een gelaagde aanpak. Grofweg is die in drie niveaus te verdelen.

Laag Wat het omvat Effect
Isolatie deuren met afdichtingen, ramen van minimaal klasse Rw=32 dB, scheidingswanden met vulling houdt lawaai van buiten het kantoor en uit aangrenzende ruimtes tegen
Akoestische aanpassing van de ruimte wandpanelen, plafondeilanden, vloerkleden, gordijnen verkort de nagalm, verbetert de spraakverstaanbaarheid, voorkomt dat gesprekken door elkaar lopen
Zonering van de ruimte schermen tussen bureaus, akoestische cabines, focusrooms brengt fysieke en akoestische barrières aan tussen werkplekken

Wie een van deze lagen overslaat, beperkt het effect. Panelen op het plafond alleen helpen niet als er door niet-afgedichte deuren lawaai uit de gang binnenstroomt. Isolatie alleen is niet genoeg als de nagalm in het kantoor 1,2 s bedraagt en iedereen harder praat om erbovenuit te komen.

Staande scheidingswanden en akoestische cabines

In een open space zijn staande akoestische scheidingswanden het basisinstrument voor zonering: ze worden geplaatst tussen bureaus en rond werkplekken waar veel gesprekken worden gevoerd (callcenter, verkoopafdeling, recruitment). Goede scheidingswanden hebben een vulling van minerale wol met een bekleding van akoestische stof, waardoor ze aan beide kanten geluid absorberen in plaats van het te weerkaatsen. Een hoogte van 1,4-1,6 m volstaat voor een zittende medewerker, en hogere modellen (boven 1,8 m) zijn geschikt voor stawerkplekken.

Akoestische cabines (phone booth, focus pod, meeting pod) vormen een aparte categorie. Het zijn geprefabriceerde geluidsabsorberende cabines waarin een telefoongesprek, een videoconferentie of geconcentreerd werk mogelijk is zonder de rest van het kantoor te storen. Bij grotere bedrijven wordt meestal één cabine per 8-10 personen in de open space gepland.

Hangende panelen en plafondeilanden

Het plafond is vaak het grootste aaneengesloten reflecterende oppervlak in een kantoor en tegelijk het eenvoudigst te behandelen. Akoestische plafondeilanden (hangende plafondpanelen) boven de bureauzones absorberen reflecties van bovenaf en verlagen de RT60 in de hele ruimte merkbaar. In de gangbare ontwerppraktijk wordt 30-50% van het plafondoppervlak in een open space bedekt, afhankelijk van de hoogte van de ruimte en het type onderliggend plafond.

In kleinere kantoren en vergaderzalen werken wandpanelen op de punten van eerste reflectie (de wanden achter en tegenover de werkplekken) even effectief, net als panelen achter de projector of het scherm.

Inrichting en afwerking van het interieur

De meeste kantoren beschikken over eenvoudige middelen die al werken voordat er geld naar professionele panelen gaat.

Element Invloed
Vaste vloerbedekking of vloerkleden in de werkzones vermindert de nagalm in de hoge tonen, dempt het geluid van voetstappen en verschuivende stoelen
Gordijnen of rolgordijnen van dichte stof bij de ramen dempen reflecties van het glas
Gestoffeerde meubels en fauteuils absorberen in het spraakbereik
Planten in hoeken en langs glazen wanden verstrooien het geluid en verbeteren bovendien het binnenklimaat
Planken, kasten, 3D-decoraties op lege wanden werken als eenvoudige diffusors

Aan de andere kant zijn er elementen die je beter kunt beperken: gladde glazen meubelfronten, spiegelende oppervlakken, grote onafgeschermde glaspartijen, over het hele oppervlak gelakte gladde wanden. Elk daarvan veroorzaakt sterke reflecties en drijft de RT60 op.

Wat je niet moet doen

Bij de akoestische aanpassing van een kantoor liggen een paar valkuilen op de loer. Te veel demping zorgt ervoor dat de ruimte „dof” klinkt, dat spraak aan draagkracht verliest en dat medewerkers onbewust harder gaan praten om elkaar te verstaan. Zonder zonering en met alleen panelen aan het plafond worden telefoongesprekken boven het bureau van de buurman niet tegengehouden. Schuim van 2-3 cm dik dat op de wand wordt geplakt, geeft de illusie van een akoestische aanpassing, maar werkt alleen boven 1 kHz, waardoor de menselijke stem praktisch onaangetast blijft.

Wat je naast akoestiek kunt doen

Zelfs de beste akoestische aanpassing vervangt geen eenvoudige organisatorische gewoonten. Meldingen van zakelijke chatapps uitzetten, vaste uren voor „stil werk” zonder vergaderingen afspreken, telefoongesprekken naar de cabines verplaatsen, printers en lawaaiige apparatuur in een aparte ruimte zetten, een cultuur van koptelefoongebruik bij videoconferenties. Dat kost niets, maar samen kunnen deze maatregelen het geluidsniveau met enkele dB verlagen.

Wanneer een akoestisch ontwerp laten maken

In kantoren met meer dan 20 werkplekken, in callcenters en in open spaces met veel vergaderzalen en samenwerkingszones loont het om te beginnen met een akoestisch ontwerp. Met een akoestische simulatie is te zien welk effect een bepaalde opstelling van panelen en scheidingswanden oplevert, nog voordat er geld naar de uitvoering gaat. Dit is de standaardaanpak voor veeleisende werkomgevingen en vaak de enige die een resultaat garandeert dat aan de norm voldoet.